fluvium digiflyer herfst v2b

500 jaar Reformatie herdacht

In het kader van het internationale gedenkjaar 500 jaar reformatie brengt Cappella ad Fluvium een prachtig project: ‘Réforme en Révolte!’ Daarin volgen we op een muzikale manier de weg waarop de reformatie via Zwitserland en Frankrijk naar Nederland is gekomen. Dit project wordt ondersteund door de Waalse Kerken wier voorouders op dezelfde weg vanuit Frankrijk naar Nederland vluchtten.

In 1517, nu 500 jaar geleden, publiceerde Maarten Luther zijn 95 stellingen, al heeft hij ze vast niet op de legendarische kerkdeur van de slotkapel in Wittenberg gespijkerd. Deze ‘opstand’ vormde de inzet van grote religieuze, politieke, maatschappelijke én muzikale veranderingen. Voor Luther was de muziek een belangrijk element om zijn ideeën te verspreiden; hij schreef daarvoor teksten, melodieën en zelfs een enkel motet.

Ook in Nederland won het protestantisme snel terrein. Hier was het vooral Calvijn wiens ideeën via Zwitserland en Frankrijk naar Nederland kwamen. En ondanks het huidige imago van strengheid en stijfheid heeft de calvinistische traditie geweldige muziek voortgebracht: de prachtige melodieën van de polyfone psalmen van Sweelinck. Parels van de calvinistische traditie met teksten die dicht tegen de bijbelteksten aanliggen.

Ook al moest de katholieke kerk er niets van hebben, toch bleef de reformatie niet zonder invloed op de katholieke muziek. Meer en meer werden in Franse katholieke kerken ‘grands motets’ uitgevoerd: polyfone muziek op letterlijke bijbelteksten begeleid door een orkest met een bijzondere samenstelling. De ‘grands motets’ waren weliswaar voluit katholieke composities, maar dan met een flinke protestantse inslag. Als de protestanten in die tijd er iets van mee hadden gekregen, hadden ze vanwege het gebruik van de letterlijke bijbeltekst er vast weinig tegenin kunnen brengen.

Mede dankzij ondersteuning vanuit de Waalse kerken in Nederland (die tot op de dag van vandaag in oude Nederlandse steden kerkdiensten in het Frans vieren) kan Cappella ad Fluvium een programma aanbieden waarin de beide religieuze stromingen samenkomen. Het is een aantrekkelijke mix van Franstalige a capella-muziek en uitbundige muziek voor solisten, koor en een kruidig barokorkest. De componisten Sweelinck, Rameau, Charpentier en Lejeune staan in dit programma centraal.

Het bijzondere aan Réforme en Révolte is dat het eigenlijk bijna twee projecten zijn. In de eerste versie, die inmiddels achter ons ligt, zongen we de a capella-muziek (werken van Sweelinck en Lejeune) gecombineerd met een orgelmis van Couperin. In de tweede versie verbinden we dezelfde a capella-muziek met een aantal grands motets van Rameau en Charpentier, waaraan het instrumentaal ensemble Castello Consort en de solisten Gulian van Nierop (bariton), Daniel van Kessel (tenor), Gerben van der Werf (countertenor) en Bethany Shepherd (sopraan) meewerken.

De concerten van de eerste versie vonden plaats op 18 juni in Arnhem en 2 juli in Amsterdam; die van de tweede versie op 21 oktober in Elst en 22 oktober in Den Haag.